Wszystkie wpisy>Tradycyjne pisanki – zdobienia na jajkach z różnych zakątków Polski
Tradycyjne pisanki – zdobienia na jajkach z różnych zakątków Polski
kwi172019

Tradycyjne pisanki – zdobienia na jajkach z różnych zakątków Polski

Tradycyjne pisanki – zdobienia na jajkach z różnych zakątków Polski

Jajka to jeden z najważniejszych symboli świąt wiosennych. Jako oznaka nowego życia od zarania dziejów fascynowały ludzi i wiązały się z ponadzmysłowymi siłami przyrody. Tradycyjne pisanki mają w Polsce bardzo długą tradycję, sięgającą jeszcze czasów przedchrześcijańskich. 

Początek wszystkiego

Jajo pojawia się w wielu mitach stworzenia na całym świecie. O tym, że świat powstał z kosmicznego jaja opowiadali Sumerowie i Babilończycy. Symbol ten przewija się w mitologii egipskiej, wiąże się z narodzeniem bogów greckich i rzymskich. W większości kultur starożytnych jajka otaczano kultem, często także je dekorowano – najstarsze znalezione pisanki pochodzą z czasów Mezopotamii. Na ziemie polskie zwyczaj ten zawędrował prawdopodobnie z Persji i został chętnie przyjęty, o czym świadczy fakt, że wciąż dekorujemy wielkanocne jajka. Najstarsza polska pisanka datowana jest na X wiek. Wówczas jajka były elementem kultów pogańskich, w Kościele zostały zaakceptowane dopiero w wieku XII. 

Naturalne kraszanki

Przez wieki wykształciło się wiele wyjątkowych technik zdobienia jajek wielkanocnych. Najpopularniejszą, a także najłatwiejszą z nich jest barwienie. Dziś zwykle stosujemy w tym celu gotowe barwniki, jednak nasi przodkowie korzystali z dobrodziejstw natury i jej bogactwa kolorów. Najbardziej znanym sposobem stworzenia kraszanki, czyli jaja w jednym kolorze, jest zanurzenie go w wywarze z łupin cebuli. Dzięki temu zabiegowi uzyskuje się kolor pomarańczowy lub brązowy. Aby jajka zabarwić na zielono gotowano je w mchu lub młodych pędach zbóż. Na różowo lub czerwono kolorowały buraki, natomiast na fioletowo kwiaty malwy lub fiołki. Kolory jajek miały swoje symboliczne znaczenie. Czerwony chronił przed złem, zielony nawiązywał do nowego cyklu przyrody, żółty – do barwy słońca. Ciemne kolory takie jak czarny, niebieski czy fioletowy nawiązywały do wielkopostnej żałoby.

Finezyjne pisanki batikowe

Jedną z najtrudniejszych, ale i najbardziej efektownych technik zdobienia jaj na święta wielkanocne jest batik. Technika batikowa polega na nakładaniu wosku na jajko specjalnym przyrządem, np. zapałką lub patyczkiem. Po nałożeniu wzoru jajko barwi się w odpowiednim wywarze – motywy zdobnicze nie przyjmują barwnika i pozostają w tym kolorze, na który nałożono wosk. Pokolorowane jajko podgrzewa się i ściera warstwę wosku. Następnie nakłada się kolejne warstwy dekoracji i powtarza czynność barwienia. Gotowe jajka ukazują wielokolorowe ornamenty. Stosując kilka barwników zaczynano od najjaśniejszego i kończono na najciemniejszym. Technika batikowa, choć nie najłatwiejsza jest najstarszą techniką zdobienia jaj. Znana jest w różnych regionach Polski, każdy z nich wykształcił swoje cechy charakterystyczne. Pisanki huculskie są bardzo bogato ozdabiane i wielokolorowe, najczęściej wykonuje się wzory geometryczne. Na Kurpiach w Puszczy Zielonej batikowe pisanki są proste jedno- lub dwubarwne, z rozetami, prostymi gałązkami, kreskami. W okolicach Lublina przeważa ornamentyka roślinna w kilku kolorach, w regionie Opoczna kwiaty i listki są tylko w jednym kolorze. Wzory trójkątne są szczególnie popularne w regionie radomskim.

Drapane kroszonki

Kroszonki z drobnymi motywami do perfekcji opanowały pisankarki z regionu opolskiego. Technika rytownicza polega na wyskrobaniu barwnika z uprzednio pofarbowanego jaja. Do wykonania wzoru niezbędny jest ostry przyrząd np. nóż, szpilka lub żyletka. Choć opis tworzenia tych dekoracji nie wydaje się zbyt skomplikowany to sama czynność wymaga wprawy i doświadczenia. Kroszonki opolskie są dokładnie wypełnione drobnymi kwiatami, listeczkami, rozetami czy rombami. Spotyka się także pisanki z kogutami, kurami, barankami. Dawniej na kroszonkach pisano krótkie wierszowane życzenia lub wiadomości. Taką pisankę ofiarowały najczęściej dziewczyny kawalerom w dowód swoich uczuć.

Misterne oklejanki

Oklejanie jaj na Wielkanoc przybiera różne formy. W kurpiowskiej Puszczy Białej do dekoracji używano sitowia. Ten materiał należało zebrać już jesienią i przechowywać w odpowiednich warunkach. Do dekoracji wykorzystywano plastyczny rdzeń sitowia układany w kunsztowne wzory – okręgi, spirale, fale. Przyklejano go na wydmuszkach za pomocą kleju z mąki żytniej i wody. Pomiędzy sitowie dodawano również nitki czerwone, zielone i żółte. Oklejanki łowickie pozostają natomiast z papierowych wycinanek. Popularne w tym regionie kolorowe koguty i kwiaty przykleja się na biały arkusz, a następnie na jajko. Niegdyś takie pisanki zdobiły wielkanocnego pająka wiszącego u powały w izbie.

Wyjątkowe malowanki

Malowanie pisanek to najmłodsza z wszystkich wymienionych technik zdobienia. Malowanki powstają m.in. na Powiślu Dąbrowskim, Kujawach, Śląsku. Wzory nanoszone na jajkach były wcześniej wykorzystywane do zdobienia domów lub naczyń, na pisankach znalazły się wtórnie. Wielobarwne kwiaty znane z zalipiańskich chat dziś zdobią jaja i wydmuszki. Dekoracje włocławskiego fajansu na Kujawach przeniesiono na wielkanocne pisanki.

Możliwości zdobień jaj na święta wielkanocne są nieograniczone. Każdy z regionów Polski ma swoje tradycje, które są nadal kultywowane przez doświadczone pisankarki i pisankarzy. Dziś popularne są gotowe naklejki i barwniki, warto jednak spróbować swoich sił w ludowych technikach i stworzyć własne pisanki tradycyjne.

Linki do fotografii:

1: https://audiovis.nac.gov.pl/obraz/186915/476cf1fd5b0f505788aa85a4f5609971/
2: https://audiovis.nac.gov.pl/obraz/186563/476cf1fd5b0f505788aa85a4f5609971/
3: https://audiovis.nac.gov.pl/obraz/11108/476cf1fd5b0f505788aa85a4f5609971/
4: https://wiadomosci.ox.pl/batikowe-pisanki,40442
5: http://www.garnek.pl/ewik57/31094847/opolskie-kroszonki-2
6: http://gdziebylec.pl/obiekt/galeria/Muzeum_Pisanki_oddz_Muzeum_Rolnictwa_/18415

Dodaj komentarz

Koszyk 0 Koszyk

Brak produktów

Darmowa dostawa Dostawa
0,00 zł Podatek
0,00 zł Razem

Ceny brutto

Przejdź do koszyka

Follow us on Facebook