Wszystkie wpisy>W podziękowaniu za plony
W podziękowaniu za plony
sie152019

W podziękowaniu za plony

W podziękowaniu za plony

Co roku w drugiej połowie sierpnia Polska dożynkami stoi. Począwszy od 15 sierpnia, czyli uroczystości Matki Boskiej Zielnej we wsiach, miasteczkach i miastach odbywają się większe i mniejsze imprezy organizowane w ramach podziękowania za tegoroczne plony. Wydarzenia te, choć nawiązują do tradycji dawnej wsi, mają zgoła odmienny charakter niż XIX-wieczne dożynki. 

Z zielem do kościoła

Matka Boża zawsze była bliska sercom mieszkańców wsi. Jej święta obchodzono szczególnie chętnie, w maju gromadzono się pod kapliczkami śpiewając litanię, na Jej pomoc liczono święcąc gromnice, pielgrzymowano do Jej sanktuariów. Podobnie święto Matki Boskiej Zielnej, czyli uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, stało się jednym z najważniejszych dni w roku. 15 sierpnia, w środku lata zanoszono do kościołów plony w podzięce za dobrobyt i całoroczną pomoc.

Gospodynie przygotowywały na tę okazję naręcze ziół, kwiatów i owoców. Do bukietu, który zabierano ze sobą do kościoła wkładano wszystko, co w sezonie wyrosło z ziemi. Obowiązkowo musiały znaleźć się tam zioła (np. macierzanka, mięta, podbiał, melisa), świeże owoce (np. czerwone jabłko nabite na patyk, gałązka z późnymi wiśniami), warzywa takie jak marchewka czy ziemniak oraz kłosy zbóż. Wiązanka na Matki Boskiej Zielnej ozdobiona bywała także kwitnącymi w tym czasie kwiatami, gałązką leszczyny z orzechami lub innymi roślinami rosnącymi w ogródku czy na miedzy.

Magiczne właściwości bukietu

W ludowej wizji świata wszystko, co miało kontakt z sacrum zyskiwało wyjątkowe właściwości. I tak właśnie działo się z poświęconym 15 sierpnia bukietem. Już w drodze powrotnej z kościoła wiązankę zostawiano w polu uprawnym, aby ochronić je przed szkodnikami. Po kilku dniach ziele zabierano do domu, gdzie stawiano je na reprezentacyjnym miejscu – na szafie, półce przy suficie itp. W ciągu roku zioła wykorzystywano zwłaszcza w przypadku chorób ludzi i zwierząt. Parzono z nich herbatki i wywary na różnego rodzaju dolegliwości ludzi. Krowom podawano napar z bukietu po ocieleniu w celu szybszego powrotu do zdrowia, a dymem okadzano chore wymiona. Ususzone ziele służyło do okadzenia domostwa i zagrody dla ochrony przed nadchodzącą burzą lub innymi groźnymi zjawiskami atmosferycznymi. Ten sam sposób miał działać również podczas odczyniania uroków.   

Zielnej czy może dożynki?

Choć współcześnie dożynki i święto Matki Boskiej Zielnej zlały się w jedną uroczystość, nie zawsze tak było. Świętowanie dożynek związane było z zakończeniem żniw na wsi i często przypadało na czas późniejszy niż połowa sierpnia. Kiedy wszystkie zboża zostały już zebrane z pola, gospodarze wsi i właściciele majątków ziemskich urządzali dla swoich pracowników zabawę. Był to znak, że najcięższa część prac w polu w ciągu całego roku została szczęśliwie zakończona.

Obchody związane z dożynkami rozpoczynano od wicia wieńca. Zwykle przybierał on kształt koła lub korony, był wykonywany z kłosów zbóż, kwiatów, kolorowych wstążek, orzechów, owoców jarzębiny i ziół. Strojny wieniec niosła na rękach lub na głowie najlepsza żniwiarka, niekiedy w towarzystwie parobków i innych żniwiarzy. W uroczystym pochodzie zmierzano z plonem do kościoła, a następnie przekazywano go właścicielom dworku czy folwarku. Gospodarze dożynek w podziękowaniu za pracę w polu fundowali żeńcom poczęstunek, napitek i muzykę.

Plon, niesiemy plon

W czasach międzywojnia rolę organizatora dożynek przejęły gminy, powiaty i parafie. Urządzały je lokalne samorządy, parte chłopskie i koła Stronnictwa Ludowego. Święto zyskało kolejny aspekt – podkreślenia przynależności do stanu chłopskiego i jego manifestacji. Wówczas podczas dożynek zaczęły pojawiać się wystawy rolnicze, występy zespołów ludowych i inne dodatkowe atrakcje. Po II wojnie światowej dożynki organizowały władze państwowe i samorządowe, a uroczystość upolityczniono. W latach 80. XX wieku powrócono do idei dożynek parafialnych i gminnych – i do dziś są one stałą częścią kalendarza polskiej wsi.

Obecnie często święto jest powiązane z uroczystościami kościelnymi. Święci się wówczas wieńce, które nie przypominają dawnych, skromnych niesionych przez żniwiarkę. Współczesne wieńce przybierają najróżniejszej kształty i formy, które ogranicza jedynie wyobraźnia twórców. Wśród kształtów nawiązujących do tradycji można znaleźć korony i kopy, natomiast formy współczesne nie są ograniczane wytycznymi. Co roku podczas uroczystości na różnych szczeblach administracyjnych oraz w czasie dożynek na Jasnej Górze można oglądać unikatowe dzieła sztuki wykonane z płodów ziemi.

Uroczystości dożynkowe to kulminacyjny punkt corocznych żniw. W podniosłej atmosferze tłumy wiernych zanoszą do kościołów bukiety ziół i kwiatów oraz wyjątkowo zdobione wieńce ze zbóż. Dożynki to także jedno z najważniejszych wydarzeń na wsi – okazja do spotkania z dawno niewidzianymi sąsiadami czy kolegami ze szkoły, możliwość zabawy w większym gronie mieszkańców. Choć w odmiennej niż dawniej formie, tradycja świętowania tego dnia z pewnością przetrwa jeszcze długie lata!

Źródło obrazu:

1. Dożynki, https://historiamniejznanaizapomniana.wordpress.com/2015/09/23/dozynki-slowianskie-swieto-plonow/

2. A. Wierusz-Kowalski Dożynki, http://rynekisztuka.pl/2016/12/02/arcydziela-na-rekordowej-aukcji-domu-aukcyjnego-poslwiss-art/alfredwierusz-kowalski_dozynki_ok-1880-1890/

3. Bukiet na Matki Boskiej Zielnej, http://www.luczaj.com/zielna.htm

4. Dożynki w Brześciu nad Bugiem, https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/5922174/obiekty/451619#opis_obiektu

5.  Dożynki w Brodach, rok 1926, https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/5902218/obiekty/308046#opis_obiektu

6. Dożynki w Chorzowie, rok 1937, https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/5966573/obiekty/266984#opis_obiektu

7. Współczesne wieńce dożynkowe, https://www.arimr.gov.pl/serwis-prasowy/tam-bylismy/artykuly/swietokrzyskie-dni-ziemi-koprzywnickiej-okrezne-gminne-swieto-plonow.html

Dodaj komentarz

Koszyk 0 Koszyk

Brak produktów

Darmowa dostawa Dostawa
0,00 zł Podatek
0,00 zł Razem

Ceny brutto

Przejdź do koszyka

Follow us on Facebook