Wszystkie wpisy>Symbolika koguta
Symbolika koguta
wrz252019

Symbolika koguta

Donośne pianie koguta pojawiało się tuż przed świtem, oznajmiając nadejście kolejnego dnia. Niegdyś ten dźwięk był nieodłącznym elementem krajobrazu polskiej wsi. Dla ówczesnych kogut był nie tylko samcem kury i budzikiem, ale również częścią świata magicznego, postacią związaną z bogatą symboliką. Jej odbicie odnajdujemy w dorocznych obrzędach, a także w sztuce ludowej.

Fot. Naklejka ludowa z naszego sklepu: Naklejka Folkowe Koguty 

Kogut czy światło?

Do odwiecznej zagadki – co było pierwsze: kura czy jajko, dochodzi kolejna – czy to kogut przywołuje świt, czy jednak świt wywołuje pianie koguta? Kwestia przez tysiące lat pozostawała nierozwiązana, a ptak ten na stałe związał się z przyjściem nowego światła. W mitologiach z różnych części świata można odnaleźć postaci koguta budzącego bogów czy przynoszącego słońce. 

Wizerunek koguta chętnie umieszczano na amuletach ochronnych, wierząc, że będzie chronił on właściciela przed pochłonięciem przez ciemności. Ciemność bowiem, nieznana i nieprzenikniona, zawsze była związana z siłami nieczystymi, demonami i siedliskiem wszelkiego zła. A ponieważ kogut swym pianiem towarzyszy narodzinom światła i wszelkiej dobroci ze światłem powiązanej, w symbolice dostał on moc pokonywania zła i ochrony przed złem. W starożytnej Grecji wierzono, że kogut przegonił boginię ciemności Hekate, w Chinach biały kogut chronił przed demonami. W średniowieczu wierzono, że wyjście z domu wczesnym rankiem, jeszcze przed pianiem kogutów, narażało nieszczęśnika na działaniem najsilniejszego zła.

Kogut – symbol płodności

W polskiej kulturze ludowej kogut został ściśle związany z symboliką płodnościową. Szczególnie mocno utożsamiany był z męskością – w wielu językach europejskich używa się tego samego określenia na koguta i męskie narządy płciowe. Już w starożytnym Rzymie stosowano jądra koguta w celu zwiększania doznań seksualnych. Często postać tego ptaka występowała w obrzędach weselnych, gdzie symbolizowana przez niego płodność miała zostać przekazana na nowych małżonków. Żywego koguta noszono przed parą młodą na przykład podczas wesel żydowskich. Na ziemiach polskich koguciki pojawiały się na korowajach weselnych – specjalnym cieście wypiekanym tylko raz dla każdej panny młodej. W kształt kogucików formowano również osypanki, czyli ciasteczka rozdawane gościom i rzucane dzieciom z orszaku weselnego. Podczas samej uroczystości podawano weselnikom rosół lub pieczeń z koguta. Taka potrawa miała pozytywnie wpłynąć na siły rozrodcze nowożeńców i przyczynić się do szybkiego powicia potomka.

Fot. Lampy z kogucią wycinanką: Lampy Folk

Z kogutkiem po urodzaj

W polskiej obrzędowości dorocznej kogut pojawia się zwłaszcza w czasie świąt Wielkiej Nocy. Jako zwiastun poranka jest utożsamiany ze Zmartwychwstałym Chrystusem, który pokonuje zło i grzech niosąc ze sobą zbawienne światło – podobnie kogut co dzień odgania nieprzemierzone ciemności, aby znów zapanowała znana i przyjazna światłość. W wielu regionach Polski w Poniedziałek Wielkanocny odbywało się wiosenne kolędowanie zwane chodzeniem z kogutkiem. Młodzi chłopcy i kawalerowie chodzili od domu do domu z wózkiem, na którym umieszczony był żywy kogut. Później żywego ptaka zastąpiono glinaną bądź drewnianą figurką, pięknie malowaną i zdobioną dekoracjami z papieru. Grupa chłopców odwiedzała najchętniej domy panien, a za swoje odwiedziny oczekiwała symbolicznej zapłaty wyrażonej w cieście, kiełbasie, jajkach lub drobnych pieniądzach. Wizyta kurcarzy – bo tak byli zwani chłopcy chodzący z kogutkiem – przynosić miała domostwu urodzaj, szczęście i powodzenie podczas tegorocznych zbiorów. Świadczyła również o zainteresowaniu kawalerów panną, co sprzyjało rychłemu zamążpójściu i również było dobrą wróżbą dla rodziny.

Fot. Kogucie pierniki z naszego sklepu: Pierniki Prezentowe Folk Koguty

Wielobarwne wycinanki ludowe

Kogut to popularny motyw pojawiający się na dziełach sztuki wychodzących spod rąk ludowych artystów. Do dziś najbardziej znanymi kogutkami są te z kolorowych wycinanek łowickich. Ptaka można jednak znaleźć na wycinankach także z innych regionów Polski środkowej. Wycinanki odnawiano zwykle z okazji największych świąt dorocznych np. na Boże Narodzenie czy Wielkanoc, co było także związane z obrzędami dorocznymi. Kolorowe koguty zdobiły ściany domów niosąc ze sobą ochronę przed złem oraz płodność, bogactwo i urodzaj. Być może to właśnie działanie ochronne kogucich wizerunków było dla gospodyń priorytetem podczas umieszczania ich w oknach czy na ścianach domów i przyczyniło się do ich popularności.

Kogut był często wykorzystywany także w sztuce chrześcijańskiej. Jako pierwszy świadek zmartwychwstania Chrystusa jest symbolem czujności, ale także strażnika ostrzegającego przed zagrożeniem. Umieszczano go na szczytach wież kościołów katolickich i protestanckich. Z czasem zaczął pojawiać się również na dachach domostw – jako ochrona przed zgubnymi skutkami żywiołów.

Kogut jako wierny towarzysz ludzkiej egzystencji przez setki lat zyskał bogatą symbolikę w wierzeniach i tradycjach ludowych nie tylko w Polsce, ale i w mitologiach z całego świata. Dzisiaj niewiele osób pamięta, że kolorowa wycinanka miała chronić przed urokami, a metalowy kogut na dachu nie wskazywał wiatru, ale pełnił ważniejszą funkcję. Przetrwał jako jeden z tradycyjnych wzorów chętnie wykorzystywanych na pamiątkach i gadżetach – i nadal strzeże użytkowników przed ciemnościami, wnosząc do ich życia światło i dobro.

Fot. Krawaty z naszego sklepu: Krawat z Kogutem Ludowym



Źródła obrazów:

Koguciki drewniane, http://muzeumetnograficzne.rzeszow.pl/stara/node/277 

Wózek z kogutkiem, fot. Anna Stanisławska, http://www.wodr.poznan.pl/baza-informacyjna/rozwoj-wsi/agroturystyka/kultura-ludowa/item/8367-wielkanocny-zwyczaj-chodzenia-z-kogutkiem 

Kogut, wyk. Wiesława Bogdańska, http://www.muzeum-szreniawa.pl/imuzeum/web/app.php/vortal/w_swiecie_wycinanek.html

Dodaj komentarz

Koszyk 0 Koszyk

Brak produktów

Darmowa dostawa Dostawa
0,00 zł Podatek
0,00 zł Razem

Ceny brutto

Przejdź do koszyka

Follow us on Facebook