Wszystkie wpisy>Do tych, którzy odeszli. Listopadowe wspomnienie zmarłych
Do tych, którzy odeszli. Listopadowe wspomnienie zmarłych
lis012019

Do tych, którzy odeszli. Listopadowe wspomnienie zmarłych

Do tych, którzy odeszli. Listopadowe wspomnienie zmarłych

Śmierć budzi w ludziach wiele emocji. Od strachu, poprzez zadumę, aż po smutek i żal, z jakimi zostajemy po odejściu bliskiej osoby. Nie chcemy też zapomnieć o tych, którzy byli, ale już ich nie ma. W pierwsze dni listopada tłumnie odwiedzamy miejsca wiecznego spoczynku, odmawiamy modlitwę, zapalamy ogień. Jednak dlaczego to robimy – czy to już tylko zwyczaj, czy znaczy coś głębszego?

święto zmarłych, zwyczaje ludowe, tradycja i kultura ludowa

Odeszli czy są wśród nas?

Na odwieczne pytanie: co dzieje się z człowiekiem po śmierci próbuje sobie odpowiedzieć każda kultura i religia na świecie. Różne są odpowiedzi, tak jak różne są sposoby radzenia sobie ze zjawiskiem odchodzenia z tego świata. Dawni Słowianie wierzyli, że dusze zmarłych mogą błąkać się po ziemi lub na nią powracać o różnych porach roku. Chrześcijaństwo natomiast głosi, że nieśmiertelna dusza może trafić do nieba, czyśćca lub piekła, ale nie zostaje na tym świecie, wśród żywych. Dawne przekonania jednak pozostawiły trwały ślad w polskiej kulturze. Mimo że Mieszko I przyjął chrzest ponad 1000 lat temu, nadal można spotkać się z poglądem, że bliscy zmarli odwiedzają żyjących. Niektórzy z tego właśnie powodu np. pozostawiają puste miejsce przy wigilijnym stole. Jeszcze do niedawna zwyczaje związane z obecnością dusz przodków były powszechnie znane i praktykowane. 

Słowiański zwyczaj dziadów

W jednym ze swoich najbardziej znanych utworów, Adam Mickiewicz unieśmiertelnił zwyczaj dziadów. Zgromadzeni w kaplicy ludzie przywołują zmarłych i próbują ulżyć im w wiecznym cierpieniu. Jest to literacka wersja zwyczaju, więc nie można przełożyć jej bezpośrednio na prawdziwe dawne obrzędy, jednak wiele mówi o znaczeniu, jakie święto to miało dla całej społeczności. Na dziady składały się liczne rytuały i praktyki związane z przyjściem dusz na ziemię. W tym okresie nie należało sprzątać chat, szyć, kuć i wykonywać innych prac, które narażałyby dusze na cierpienie. Na stołach pozostawiano resztki jedzenia dla posilenia przychodzących na ziemię zmarłych. Na wschodzie do dziś zachował się zwyczaj zanoszenia strawy na groby bliskich. Święto zmarłych przodków odbywało się dwa razy do roku – na wiosnę i jesienią. Ponadto wierzono, że dusze odwiedzają żyjących również w innych momentach w roku np. podczas świąt wiosennych czy zimowych.

dziady, zwyczaje ludowe, obrzędowość ludowa

Wszystkich Świętych i Dzień Zaduszny

Gdy chrześcijaństwo dotarło na polskie ziemie, rozpoczął się trudny okres chrystianizacji. Całe wieki zajęła zmiana obrzędowości i zwyczajów, a większość z nich zajęła miejsce starych świąt lub zmieszała się z nimi tak ściśle, że dziś nie wiemy już, co słowiańskie, a co chrześcijańskie. Podobnie stało się ze świętem zmarłych. Dzień Wszystkich Świętych oraz Dzień Zaduszny niejako przejęły funkcję dawnych dziadów. Dawny zwyczaj palenia ognisk duszom przy grobach i na rozstajach dróg, by mogły przy nim się ogrzać, utrwalił się we współczesnym zapalaniu zniczy. Ogień ma też swoją symbolikę – oczyszcza, daje ciepło, jest żywy, jak relacja żyjących ze zmarłymi, łączy oba światy w jedno. Współcześnie, początkiem listopada odwiedzamy groby, aby dać wyraz naszej pamięci o zmarłych, pomodlić się za ich duszę i wspomnieć chwile, które wspólnie przeżyliśmy. Nie praktykuje się już kolacji, w trakcie których odmawia się specjalne formułki, by przywołać przodków. Dawniej, gdy takie posiłki przygotowywano, musiały się one składać z określonych pokarmów. Miód, kasza, groch czy chleb symbolicznie wiązały się z zaświatami, dlatego to właśnie z tych składników gotowano np. kutię. Co ciekawe, do XIX wieku przetrwało przekonanie, że w nocy z 1 na 2 listopada w kościele parafialnym gromadzą się zmarli wierni na mszy odprawianej przez zmarłego proboszcza.

wierzenia ludowe i tradycja, folklor polski

Wierzenia o śmierci

Tajemniczemu zjawisku śmierci w dawnej Polsce towarzyszył szereg rozmaitych zwyczajów, które pomagały odchodzącemu człowiekowi pożegnać się z tym światem. Wierzono, że w ostatniej godzinie życia śmierć ukazuje się człowiekowi, zwykle pod postacią kostuchy - wysokiej starej kobiety. Ale nadchodzący koniec żywota można było przewidzieć: jego zwiastunami były np. sny, wycie psa, wołanie sowy czy niepokój koni, jak również dziwne odgłosy lub płacz słyszany w nocy za oknem. Za dobrą śmierć uznawano konanie we własnym łóżku, wśród bliskich, pogodzonym z Bogiem i ludźmi. Do dziś krążą historie o ludziach, którzy umarli, dopiero gdy podali rękę długoletniemu wrogowi lub zobaczyli dawno niewidzianych krewnych. Po śmierci przy ciele zmarłego czuwano w domu przez trzy dni, aż do pogrzebu. W tym czasie zabronione było wykonywanie zbędnych prac gospodarczych, a codziennie wieczorem rodzina i sąsiedzi zbierali się, by wspólnie odmawiać modlitwy i śpiewać pieśni żałobne. Trzeciego dnia kondukt żałobny odprowadzał zmarłego do miejsca wiecznego spoczynku, gdzie ciało miało czekać Dnia Ostatecznego, a dusza mogła spokojnie odlecieć do nieba.

ludowe zwyczaje, dzień wszystkich zmarłych, tradycja ludowa

Początek listopada wprowadza wszystkich w czas zadumy, wspomnień, rozrachunku także z własnym życiem. Podobnie jak snujące się jesienią mgły, człowiek rozpływa się w rozmyślaniach o wieczności i doczesności. Rozpoczyna się czas w roku, kiedy świat żywych zdaje się być bliżej świata umarłych, a to, co rzeczywiste, splata się ze zmysłowym.






Źródła obrazów:

Dziady - https://historia.plportal.pl/artykuly/historia-polski/swieto-zmarlych-dziady-slowianskie-swieto-pamieci-o-przodkach

Dziady - https://historiamniejznanaizapomniana.wordpress.com/2015/10/31/dziady-swieto-pamieci-o-przodkach/

Aleksander Gierymski „Trumna chłopska” - https://histmag.org/Kaszub-smierci-sie-nie-boi.-O-dawnej-kulturze-pogrzebowej-polnocnej-Polski-6060

Ostatnie pożegnanie - https://fakty.interia.pl/tylko-u-nas/news-oswajanie-smierci-czyli-jak-sie-dawniej-umieralo-w-domu,nId,1544170

https://www.fakt.pl/pieniadze/biznes/wszystkich-swietych-2018-ile-polacy-wydaja-na-znicze-i-dekorowanie-grobow/mmfrzlt 

Dodaj komentarz

Koszyk 0 Koszyk

Brak produktów

Darmowa dostawa Dostawa
0,00 zł Podatek
0,00 zł Razem

Ceny brutto

Przejdź do koszyka

Follow us on Facebook