Wszystkie wpisy>Święta wielkanocne – zwyczaje, tradycje i symbole
Święta wielkanocne – zwyczaje, tradycje i symbole
kwi102019

Święta wielkanocne – zwyczaje, tradycje i symbole

Święta wielkanocne – zwyczaje, tradycje i symbole

Święta wielkanocne mają swoją bogatą symbolikę, która sięga czasów przedchrześcijańskich. Chociaż nie zdajemy sobie z tego sprawy, co roku powtarzamy te same czynności, które czynili nasi przodkowie setki lat temu. Odganiamy zimę, a z nią wszystko, co złe. Witamy nowe życie i zapewniamy sobie powodzenie na kolejne miesiące. Wiosenne święta, mniej medialne od Bożego Narodzenia, są zbiorem wyjątkowych zwyczajów i tradycji.

Palma wielkanocna

Niedziela Palmowa lub Kwietna rozpoczyna Wielki Tydzień, czyli ostatnie dni postu i kumulację obrzędów wiosennych świąt. Tego dnia święci się palmy wielkanocne – te tradycyjne wykonywane są z gałązek wierzbowych z baziami, zielonych gałązek np. cisu, bukszpanu, borówki leśnej oraz dekoracyjnych wstążek, suszonych lub bibułkowych kwiatów. Po poświęceniu, bazie (nazywane także kotkami) połykano, w celu ochrony przed bólem gardła. Palmę wielkanocną wykorzystywano do pokropienia domu i obejścia, a także zwierząt, aby czarownice nie odebrały im mleka. Obecnie w całej Polsce najpopularniejsze są palmy z kolorowymi trawami, które pochodzą z regionu Wileńszczyzny. W wielu miejscach organizuje się także konkursy palm, dzięki czemu tradycja własnoręcznego tworzenia tychże jest wciąż żywa.

Święconka 

Jednym z najbardziej charakterystycznych zwyczajów związanych ze świętami Wielkiej Nocy jest święcenie pokarmów w Wielką Sobotę. Dziś do kościołów zanosimy niewielkie ilości podstawowych produktów, w przeszłości święconka wyglądała zupełnie inaczej. W wielkosobotnie przedpołudnie można było spotkać kobiety idące w stronę świątyni z ogromnymi płachtami wypełnionymi najlepszymi wypiekami i produktami spożywczymi. Każdy z nich miał swoje symboliczne znaczenie: chleb odnosił się do dobrobytu i powodzenia, jaja do nowego życia, wędlina to dostatek i bogactwo, chrzan – siła fizyczna oraz zdrowie, sól – trwałość, natomiast baranek to symbol Zmartwychwstałego Chrystusa. Wszystkie te produkty obowiązkowo musiały znaleźć się na stole podczas wielkanocnego śniadania. Były bowiem zapewnieniem dobrobytu, szczęścia i zdrowia w kolejnych miesiącach dla wszystkich domowników.

Jajka

Jaja, a może przede wszystkim kolorowe pisanki to najważniejszy symbol Wielkanocy. Jajka wyobrażają nowe życie, ale także miłość, siłę oraz płodność. Skrywają w sobie tajemnicę życia i śmierci, stoją gdzieś na granicy między światem rzeczywistym a pozazmysłowym. Stąd to właśnie one przyjęły główną rolę podczas wiosennych świąt rozpoczynających nowy cykl przyrody, a w chrześcijaństwie wspominających Śmierć i Zmartwychwstanie Chrystusa. Dzięki swojej symbolice jaja stały się elementem komunikacji. We wschodnich regionach podczas Wielkiej Nocy zanosi się jajka na groby bliskich osób, by być bliżej nich. Ofiarowanie jajka przez młodą dziewczynę kawalerowi (lub odwrotnie) było poważną deklaracją uczuć. Nasi przodkowie wierzyli, że jajka skrywają magiczną moc. Chętnie wykorzystywano je podczas obrzędów i zabiegów magicznych. W święta wielkanocne skorupki z pisanek zakopywano w polach i pod drzewami, aby zapewnić obfite plony. Dla dobrego zdrowia jedzono jajka przed rozpoczęciem prac rolniczych. Natomiast w razie choroby toczono je po ciele, by „wyciągnąć” przyczyny schorzenia. 

Ogień

Płomienie to jeden z najważniejszych symboli oczyszczenia. Ma on również bardzo ważne znaczenie podczas obchodów świąt wielkanocnych. W Wielki Czwartek po nabożeństwie w kościele w wielu regionach Polski do niedawna palono Judasza. Stare liście, gałęzie, trawy, a nawet wiązki słomy gromadzono na wielkim stosie i zapalano, pozbywając się w ten sposób pozostałości zimy. W niektórych miejscowościach pali się kukłę Judasza na granicy wsi – zwyczaj ten bardzo przypomina palenie lub topienie wiosennej Marzanny, czyli obrzędowe pożegnanie zimy. W Wielką Sobotę w kościołach święci się ogień, od którego zapalany jest Paschał. Wierni zabierają ogarki z ogniska do domów. Niegdyś okadzano nimi całe obejście w celu ochrony przed działaniem złego.

Woda

Woda ma również ważne działanie oczyszczające i jest obecna w większości wielkanocnych tradycji. Święcenie wody odbywa się, tak jak w przypadku ognia, w Wielką Sobotę. Po nabożeństwie zabierano do domu odrobinę wody i kropiono nią chaty oraz budynki gospodarcze. Natomiast przed świtem w Poniedziałek Wielkanocny ten sam gest powtarzano wychodząc na pola uprawne i obchodząc je w koła. To działanie miało na celu odegnanie złych mocy, szkodników i zapewnienie urodzaju. Śmigus-Dyngus jednak kojarzy się nie z kropieniem pól, ale przede wszystkim z polewaniem wodą siebie nawzajem. Wesoła zabawa w dzień po Wielkanocy ma swoje korzenie w czasach słowiańskich. Polewano wodą najchętniej panny na wydaniu i młode kobiety. Im więcej wody, tym większe powodzenia miała dziewczyna wśród kawalerów.

Tradycje wielkanocne wciąż są praktykowane w polskich domach, nawet jeśli ich bogate znaczenie symboliczne zaginęło już w mroku dziejów. Wyjątkowe pisanki oraz jajka z majonezem na świątecznym stole są nie tylko pyszną przekąską, ale także dobrą wróżbą na cały rok. Świąteczna babka świadczy o dostatku, a kęs chrzanu przed śniadaniem wielkanocnym ma zapewnić dobre zdrowie na cały rok. 


Linki do obrazów:

1 - https://www.polskatradycja.pl/folklor/swieta/wiosenne/33-niedziela-palmowa.html
2 - https://audiovis.nac.gov.pl/obraz/89711/ce7a27c0f25098aa676f70d65dc91cf2/
3 - https://audiovis.nac.gov.pl/obraz/111018/68dfe2387eded3a1a1c406d5a336f3f9/
4 - http://lubicki.art.pl/relizm/wlodzimierz-tetmajer-swiecone-w-bronowicach/
5 - https://audiovis.nac.gov.pl/obraz/111021/68dfe2387eded3a1a1c406d5a336f3f9/
6 - https://historiamniejznanaizapomniana.wordpress.com/2016/03/28/smigus-dyngus-slowianski-zwyczaj/
7 - https://www.polskieradio24.pl/8/404/Artykul/1600047,Lany-Poniedzialek-w-Cichawie-Mozna-bylo-skonczyc-w-rzece

Dodaj komentarz

Koszyk 0 Koszyk

Brak produktów

Darmowa dostawa Dostawa
0,00 zł Podatek
0,00 zł Razem

Ceny brutto

Przejdź do koszyka

Follow us on Facebook